بیماری مارک: با اینكه بیش از ۸۵ سال از اولین گزارش بیماری مارك می گذرد. هنوز این بیماری از جمله مشكلات صنعت مرغداری در اغلب كشورها می باشد. این بیماری تمام ماكیان را مبتلا می سازد و عامل ویروسی دارد. از ویژگی های این بیماری فلج پاها و بال ها است كه در شكل حاد بیماری همراه با تومور غدد تناسلی، ماهیچه ها، پوست و سایر اندام های استثنایی می باشد. عفونت در این بیماری در چند هفته اول زندگی از راه دستگاه تنفس كه تنها راه انتقال بیماری است ایجاد می شود. ویروس بیماری در اندام هایی مثل طحال و تیموس منتشر می گردد كه موجب تضعیف سیستم ایمنی پرنده می گردد كه این امر عواقب جدی به همراه دارد كه از خود عوارض بیماری مارك مهمتر می باشد. زیرا موجب افزایش حساسیت به بیماری های دیگر و عمل نكردن واكسن های بعدی خواهد شد. ویروس این بیماری در شرایط خشك ماهها زنده می ماند و دمای زیر صفر را به خوبی تحمل می كند این ویروس تقریباً در تمام دوره زندگی پرندگانی كه پس از ابتلا به بیماری جان سالم بدر برده اند و همچنین از پرندگان واكسینه شده از راه اپی تلیوم فولیكولهای پر دفع می شود. عمده ترین روش انتقال این ویروس از طریق هوا می باشد. البته لازم به ذكر است كه ویروس بیماری مارك از طریق تخم مرغ منتقل نمی شود.
▪ بروز این بیماری به اشكال مقتضی ممكن است ظاهر شود از آن جمله است:
الف) شكل كلاسیك بیماری: در این شكل، بیماری در ۲ تا۴ ماهگی بروز می كند و با فلج نامتقارن مشخص می شود به صورتی كه یكی از پاها به طرف جلو كشیده و پای دیگر در زیر بدن نگه داشته می شود. گهگاهی هم اعصاب گردنی درگیر می شوند در این حالت مرغ گردن خود را كشیده و سیخ نگه می دارد. درگیری اعصاب ناحیه سینه و دستگاه تنفس منجر به ظهور نشانه های تنفسی و درگیری اعصاب دستگاه گوارش منجر به ظهور نشانه های تنفسی و درگیری اعصاب دستگاه گوارش منجر به بروز انباشتگی چینه دان، اسهال و از دست دادن وزن می شود. تلفات در این شكل از بیماری متغیر است ولی به ندرت از ۱۰ تا ۱۵% تجاوز می كند.
ب) فلج زود گذر: در این شكل بیماری فلج ناگهانی بخصوص در ناحیه پاها و گردن ظاهر می شود. بیماری در حدود سن ۵ هفتگی ظاهر می شود و به ندرت در مرغ های مسن و بالغ دیده می شود.
ج) شكل چشمی: بیماری فقط در پرندگان بالغ بروز می كند. عنبیه كه معمولاً رنگ نارنجی روشن دارد به رنگ خاكستری درمی آید. مردمك ها شكل بی قاعده پیدا می كند، پرنده كور می شود ولی در صورتی كه آب و دان در دسترس پرنده قرار گیرد و قادر به پیدا كردن آنها باشد نمی میرد.
د) شكل حاد بیماری: این شكل بیماری در سنین پایین نیز می تواند بروز كند ولی اكثراً در سنین ۱۰ تا ۲۰ هفتگی مشاهده می شود و در بعضی اوقات تا سن ۵۰ الی ۶۰ هفتگی هم بیماری ادامه پیدا می كند. این شكل بیماری در حال حاضر معمول ترین شكل بیماری است كه با تلفات بالا تا حدود ۳۰% حتی در گله های واكسینه شده همراه است. تلفات ممكن است تا ۸۰% برسد. در این شكل از بیماری پرنده رنگ پریده وپژمرده به نظر می رسد و وزن از دست می دهد و بعد ازچند هفته تلف می شود. در گله آلوده به این شكل بیماری معمولاً درصد تولید ۵% پایین ترازحد استاندارد است. در این شكل از بیماری خیلی از پرندگان بدون نشانه و به طور ناگهانی می میرند در حالی كه تعدادی دیگر قبل از مرگ كسل به نظر می رسند و یاممكن است نشانه ها قدمی شبیه شكل كلاسیك از خود نشان دهند. پیش گیری و كنترل بیماری از طریق واكسیناسیون جوجه های یكروزه بهترین روش پیشگیری است. معلوم گردیده كه واكسن مارك تنها از بروز تومورها و فلجی بیماری مارك پیش گیری نموده و نمی تواند از مبتلا شدن پرندگان به ویروس مارك جلوگیری نماید. بنابراین رعایت معیارهای بهداشتی از طریق مدیریت خوب و در نتیجه در تماس قار نگرفتن طیور با ویروس از اهمیت ویژه ای در جلوگیری از بیماری برخوردار است. رعایت مسائل تهویه برای دور كردن ذرات پرآلوده به ویروس در محیط جایگاه نیز در این زمینه قابل ذكر است.
بيماري آسم:
علائم: اين بيماري تمامي علايم بيماري سرماخوردگي را دارد به اضافه تنفس سخت با دهان باز .گاهي نيز تنفس پرنده همراه با صدا مي باشد.
درمان: دو قطره يد خوراكي را در 28 گرم آب نوشيدني حل كرده و روزي سه مرتبه از آن به پرنده داده شود. جاي پرنده بايد گرم باشد. ميتوان كمي بخار اكاليپتوس نيز در محل اتاق پرنده استفاده نمود اما اين بخار نبايد زياد باشد زيرا موجب خفگي پرنده خواهد شد. اين درمان بايد تا بهبودي كامل پرنده ادامه يابد . با افزايش آثار بهبودي بايد درمان نيز با فاصله انجام شود. تغذيه پرنده نيز بايد مقوي باشد.
عفونت استرپتوکوکی ( streptococcus infections )
عامل آن باکتری استرپتوکوکوس می باشد و در همه جا حتی گرد و غبار موجود در هوا نيز وجود دارد و معمولا در مواقعی که عفونتهای ويروسی و يا ساير بيماری ها پرنده را ضعيف کند بعنوان يک ميکروب فرصت طلب موجب بيماری ميگردد . اکثرا در طول دوران جنينی و یا ده روز اول پس از خروج جوجه از تخم موجب تلفات می گردد. به ندرت نيز در پرندگان مسن تر ايجاد بيماری می کند در بين پرندگان و پستانداران مشترک می باشد ولی به طور کلی در پرندگان اهميت کمتری دارد .
علائم بيماری متفاوت بوده و عوارض مختلفی ايجاد می کند . مثل آبسه های پوستی - زخمهای چرکی - آندوکارديت وجتاتيو بر روی دريچه های قلب - تورم مفاصل - لنگش و بالاخره آبسه کف پايی . گاهی ميکروب وارد خون شده و در طی يک يا دو روز موجب مرگ سريع همراه با عوارضی همچون افزايش تعداد تنفس در ساعات پايانی عمر پرنده - پف کردن - اسهال و بستن چشم ها می شود . در کبوتر ممکن است تلفات خيلی زياد باشد . بعضی وقت ها پرنده دچار عوارض عصبی و افزايش تحرک می شود و به نظر هيجان زده می آید , به طوری که خودش را به اطراف زده و در اثر جراحات بوجود آمده و يا ضربه و خونريزی داخلی تلف می گردد .
ليستريوز( listeriosis )
اين بيماری دراثر باکتريی بنام ليستريامونوسيتوژنز بوجود آمده و در بسياری از انواع پرندگان و پستانداران ايجاد عوارض می کند . ولی در بين پرندگان , کبوتر نسبت به اين بيماری حساس تر است . انسان نيز نسبت به اين باکتری حساس بوده و گاهی دچار مننژيت می شود . معمولا باکتری از راه دهان وارد بدن شده و بيماريزا می گردد . خوشبختانه نسبت به انواع ضدعفونی کننده های رايج حساس می باشد و به سرعت از بين می رود . اين بيماری در شکل حاد موجب تلف شدن پرنده ظرف مدت يک تا دو روز می شود . در مواقعی که دوره بيماری طولانی تر می شود , عوارض عصبی مانند لرزش و پيچش گردن و فلجی نيز بروز می کند .
بيماری اريزيپلاس ( erysiplas )
اين بيماری در اثر باکتريی به نام اريزيپاوتريکس ايجاد می شود .خوک و بوقلمون حساس ترين حيوانات نسبت به اين باکتری می باشند ولی در کبوتر نيز اين بيماری مشاهده می شود . در انسان نيز گاهی اين باکتری در اثر ورود از راه زخم های پوستی موجب واکنشهای موضعی می شود . جوندگانی مثل موش يا حشرات گزنده نيز می توانند عامل بيماری را منتقل کنند . معمولا باکتری به طور آزاد در خاک مرطوب و يا آب های راکد کم عمق وجود داشته ئ تکثير پيدا می کند . در مجموع اين بيماری برای کبوتر خطر جدی ندارد و راه انتقال آن از طريق دهان است . معمولا علائم بيماری شامل بی اشتهايی - کز کردن - ضعف و اسهال سبز متمايل به زرد می باشد که خيلی سريع منتهی به مرگ می شود .